Nedjelja, 24. maj/svibanj 2015, 15:04 CET

Crna Gora

Božićni ustanak izaziva kontroverze na 90. godišnjicu

x
U maju u Bajicama kod Cetinja otkriven je spomenik u čast 90. godišnjice Božićnog ustanka protiv prisajedinjenja Crne Gore Srbiji, nakon Podgoričke skupštine 1918. godine.
 
Taj događaj i danas izaziva brojne kontroverze u Crnoj Gori.
 
Dok pojedini istoričari tvrde da je taj ustanak simbol borbe za obnovu crnogorske nezavisnosti, drugi poručuju da je taj događaj aktuelna vlast zloupotrebila u političke svrhe kako bi širila antisrpstvo u Crnoj Gori.

Božićni ustanak je izbio 6. januara 1919. godine i po jednoj istrijskoj verziji je označio otpor crnogorskog naroda srpskoj okupaciji aneksiji Crne Gore.
 
Prema takvom mišljenju istoričara cilj ustanka je bilo poništenje odluke Podgoričke skupštine iz 1918. godine o nelegalnom i nelegitimnom prisajedinjenju Crne Gore Srbiji.
 
Istoričar Aleksandar Stamatović, međutim, tvrdi da je to iskrivljena verzija tog događaja koju je aktuelna crnogorska vlast nametnula i iskoristila u političke svrhe:

"U posljednje dvije decenije na djelu je gruba zloupotreba ovog događaja. Čak se u Crnoj Gori razvija čitav jedan istoriografski pravac, takozvani dukljansko-separatistički, čiji je osnovni cilj razviti što veći antagonizam prema Srbiji i dokazati da Crnogorci nikada nijesu bili u nacionalnom smislu Srbi. To je ustvari nastavak čitavog jednog procesa ostalog poslije pobjede komunista u ratu i revoluciji 1945. godine i njihove doktrine o crnogorskoj naciji".

Istoričak Dragutin Papović kaže da su u vrijeme Podgoričke skupštine i Bijelaši i Zelanaši imali značajnu podršku, ali da je nesumnjivo većinsko raspoloženje bilo da se Crna Gora prisajedini Srbiji:

SKRIVENA STRANA ISTORIJE

"Međutim, postojala je velika podjela oko toga na koji način Crna Gora treba da uđe u tu zajedničku državu, odnosno u Jugoslaviju. Bjelaši ili organizatori Podgoričke skupštine su smatrali da Crna Gora treba da u Jugoslaviju uđe kao dio Srbije i zbog toga su oni izglasali prisajedinjenje Crne Gore Srbiji, kako se kaže i u glavnoj odluci Podgoričke skupštine, dok sa druge strane protivnici tih odluka, odnosno Zelenaši koji su organizovali Božićni ustanak, Božićnu pobunu, prije svega tražili da se ispoštuje državno pravo Crne Gore i da Crna Gora na ravnopravan način uđe u zajedničku državu, odnosno tražili su da se Crna Gora obnovi kao država i da u skladu sa njenim ustavnim i pravnim poretkom odluči o daljoj sudbini države".

Za istoričara Aleksandra Stamatovića odluke Podgoričke skupštine o prisajedinjenju Crne Gore Srbiji ne mogu se dovoditi u pitanje. Stamatović objašnjava i zašto:

"Po svom karakteru Podgorička skupština je nesumnjivo bila multinacionalna, multikonfesionalna i multipolitička. Svakako da ona nije imala legitimitet prema crnogorskom Ustavu iz 1905. godine, a nije ni trebala da ga ima, pošto je taj Ustav bio akt samodržačke politike knjaza Nikole i oktroisan kod njega. Ovaj Ustav je samo ozvaničio autokratsku vlast knjaza Nikole. Skupština je bila po njemu samo jedan savjetodavni, a ne i stvarni organ vlasti".

"Različite interpretacije uzroka i značaja Božićnog ustanka kroz istoriju, ali i danas plod su stvrstavanja ljudi od struke na jednu ili drugu ideološku stranu", kaže Dragutin Papović:

"Poznato je to da je u našoj javnosti kako stručnoj tako i laičkoj postoje kontroverzni stavovi, međutim, ono što je glavni nedostatak ili glavna mana svih istoričara koji razmišlja na takav način je što oni prije svega izaberu stranu u tom sukobu i onda naravno sa tog stanovišta posmatraju događaje vezano za Podgoričku skupštinu i Božićnu pobunu. To su neobjektivni stavovi."

Sve dok devedestih godina prošlog vijeka profesor doktor Šerbo Rastoder nije objavio skrivenu stranu crnogorske istorije u kojoj su objavljeni događaji iz okupacije Crne Gore 1918. godine Božićni ustanak i podaci o zločinima koji su u kontinuitetu vršeni nad komitima od strane Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca govorilo se samo u okviru porodica, njihovih potomaka.
 
Od tada je, međutim, već objavljeno nekoliko istorijskih knjiga koje se bave tim značajnim događajem crnogorske istorije. Među njima je i prvi tom knjige istoričara Novaka Adžića sa imenima 144 od pet  hiljada crnogorskih ustanika predvođenih brigadirom Krstom Zrnovim Popovićem.

Predrag Tomović

predragt+rfe.co.me

Nesuđeni pravnik završio je u novinarstvu. Imao sreće što je još od početka karijere radio sa ljudima koji su dobro ispekli novinarski zanat. Prošao "školu" radija Free Montenegro, Antene M. Imao i kratak izlet na TV IN, ali se nakon toga vratio staroj ljubavi - radiju.

Ovaj forum je zaključen
Sortiranje komentara
Komentari
     
Ime: zarko Grad: beograd
08.01.2010 11:43
TKZ CRNOGORCI
Umesto da ste se ujedinili sa Srbijom, Vi ste krenuli svojim putem, neka Vam je srecno.
Nemoj te kukati i traziti pomoc od Srba, kad Albanci budu naplacivali svoju podrsku.

Ime: Bruka
08.01.2010 02:01
Trebali ste porazgovarati sa ozbiljnim istoričarima. Znate li vi da je g. Stamatović prvo Srbin pa istoričar? Kao takav istoriji kao nauci samo šteti.

Konkurs (do 31. maja)

Za mlade novinare sa Balkana

Stipendija "Jiri Dienstbier" za 2015-16

Novi serijal RSE
Vaš JavaScript je isključen ili imate staru verziju Adobe Flash Player-a. Preuzmite posljednju verziju Flash Player-a.
"Perspektiva": Četvrta epizoda - Novi Sadi
|| 0:00:00
...  
🔇
X
23.05.2015
RSE u saradnji sa The National Endowment for Democracy (NED) emituje TV serijal o omladini i najosjetljivijim društvenim temama na Balkanu. Ovo je četvrta i posljednja epizoda četvrtog ciklusa Serijala koja govori o mladima iz Novog Sada. Srednjoškolci ovog grada Srbije razgovaraju o toleranciji, odnosu prema drugom i drugačijem, porodici i školi. Voditelj i moderator je Marchelo, poznati beogradski muzičar i pisac. Producent je Mebius film iz Sarajeva.